Chuyện Con Cái

Bài 1: Nhìn Nhận Xu Hướng

Loạt bài: Định hướng nghề nghiệp cho con của tác giả: Nam Nguyen

Gần Tết, có dịp tâm sự hàn huyên với mấy người bạn về định hướng cho con, tôi có thấy chủ đề này được nhiều ba mẹ quan tâm nên tôi cũng tiện đây chia sẻ luôn.

Trước khi nói về chúng ta, hãy xem giới siêu giàu và giới hơi giàu đang làm gì.

Có một lời nguyền mà giới siêu giàu rất sợ, đó là 90% tài sản sẽ biến mất ở thế hệ thứ 3. Để tránh vết xe đổ, họ đã làm như sau:

  • Thời kì trước 1980: Học việc (Apprenticeship). Con cái được đưa vào xưởng sản xuất hoặc cửa hàng từ khi còn rất nhỏ (12-15 tuổi). Họ phải làm những việc nặng nhọc nhất như quét dọn, đóng gói trước khi được phép quản lý một quầy hàng hoặc một phân xưởng nhỏ.
  • Thời kì 1980-2010: Dự án phụ. Trong bối cảnh bùng nổ của ngành tài chính và công nghệ. Cha mẹ cho phép con cái mở một chi nhánh mới ở nước ngoài hoặc quản lý một dòng sản phẩm hoàn toàn mới trong hệ sinh thái gia đình.Ví dụ: Thay vì quản lý mảng bán lẻ truyền thống, người con có thể được giao trọng trách xây dựng mảng “Thương mại điện tử” (e-commerce) sơ khai của tập đoàn vào những năm 90.
  • Giai đoạn 2010 – nay: Khởi nghiệp nội bộ Intrapreneurship. Họ nhận ra rằng nếu không để con cái “khởi nghiệp nội bộ” trong mảng AI hay Tech, thì các đối thủ bên ngoài cũng sẽ làm điều đó và xóa sổ gia tộc. Vì vậy, các gia đình thành lập các Family Venture Funds (Quỹ mạo hiểm gia đình). Họ không bắt con làm việc trong mảng kinh doanh cốt lõi nữa mà đầu tư để con mở các startup có khả năng “disrupt” chính ngành nghề của cha mẹ.

Giới hơi giàu, có thể dễ hình dung hơn vì ở Việt Nam không khó để tìm ra. Đó là các gia đình mà ba mẹ sinh năm 5x-6x-7x, học giỏi chăm chỉ vượt khó, kinh doanh thành công, tạo được một doanh nghiệp tốt. Con đường sự nghiệp của con cái thường là 8x-9x sẽ là: du học tại một trường đại học thật tốt -> ra trường vào công ty thực tập 1-3 năm -> sau đó được thăng chức chóng mặt lên tới CEO.

Tuy nhiên, trong một thế giới đầy biến động vì AI, ngay cả giới siêu giàu cũng đang bắt đầu cảm thấy bất an trước tương lai nghề nghiệp của con cái. Đặc biệt, các bậc phụ huynh làm việc trong ngành công nghệ đang lo ngại rằng các kỹ năng lập trình hay phân tích dữ liệu cơ bản sẽ bị AI thay thế hoàn toàn. Họ bắt đầu hướng con cái sang các ngành đòi hỏi sự sáng tạo thuần túy, tư duy phản biện hoặc các công việc “thủ công cao cấp” mà robot khó thay thế. Chính xác hơn, họ đang định hướng con theo mô hình: Nền tảng Nhân văn + Công cụ Công nghệ.

Chúng ta thì sao? Nên định hướng nào cho con cái của mình.

Nếu bỏ qua những ngày xưa cũ, khi mà “Nhất Y, nhì Dược, tạm được Bách khoa, sư phạm đi ra, nông nghiệp đi vào, địa chất đi đào..”, chỉ đếm những ngành gọi là xu hướng, thì trước những năm 2000, ngành Tài chính Ngân hàng là sang chảnh và thơm nhất. Từ 2000 đến 2020-2020+, là 20 năm thăng hoa của ngành IT – công nghệ thông tin (lập trình phần mềm, hệ thống nhúng, game…). Một hai năm gần đây thì ngành này đang bị khủng hoảng vì AI ngày càng rõ nét. Nhu cầu tuyển senior developer giảm 40% (nghĩa là trước đây cần tuyển 10 thì giờ chỉ tuyển 6), nhu cầu tuyển junior developer giảm 70% (nghĩa là trước đây cần 10 giờ chỉ tuyển 3). Xu hướng ngành IT đang bị lung lay dữ dội.